Dünya, Boeing 737-Max’ların art arda düşmesi üzerine uçuş yasaklarını devreye soktu. Filosunda 12 tane 737-Max bulunan THY’nin Boeing’le tanışma skandalını Aydınlık ortaya çıkarmıştı.

Havacılık devi Boeing’in Etiyopya ve Endonezya’da iki ölümlü kazaya karışmasının ardından 20 ülke, 737-Max tipi uçakları yere indirme kararı aldı. Aydınlık, THY’ye ilk Boeing alındığı günden itibaren hem bu uçakların teknik yetersizliklerini defalarca yazmış, hem de alımlar sırasında Özal, Çiller ve Erbakan’ın milyarlarca liralık komisyon paylarını ortaya çıkarmıştı.

ABD merkezli havacılık devi Boeing, tarihinin en büyük krizini yaşıyor. Şirketin yaklaşık iki yıldır piyasada olan ‘737-Max’ tipi yolcu uçaklarının Etiyopya ve Endonezya’da yere çakılması sonucu toplamda 346 kişi hayatını kaybetti. Kazaların uçaktaki yazılım hatasından kaynaklandığı ve pilotların buna müdahale edemediği iddiaları sonrası 20 ülkede 37 havayolu şirketi, ‘Max’ tipi uçaklara hava sahalarını kapattı. Buna ek olarak Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı da (EASA) Boeing Max serisini yasakladı. Karar, bu uçakların Avrupa kıtasının hiçbir bölgesinde uçamayacağı anlamına geliyor.

Dünyada 371 adet ‘Max’ tipi uçağı bulunan Boeing ise yaptığı açıklamada uçakların ‘güvenli’ olduğunu savunuyor.

THY’NİN 75 ADET SİPARİŞİ VAR

Filosunda 12 adet Boeing 737-Max bulunan Türk Hava Yolları da kazaların ardından uçaklarını yere indirme kararı aldı. Halihazırda 75 adet ‘737 Max’ siparişi de bulunan Türk Hava Yolları’nın bu siparişleri iptal edip etmeyeceği bilinmiyor. Tanesi yaklaşık 110 milyar dolar olan 737’lerin THY filosuna ilk giriş hikayesi ise skandallarla dolu. 1987 yılında Turgut Özal’ın baskısıyla alınan ilk 10 adet Boeing 737’den milyarlarca lira vurgun yapılmış. Tezgahın başına ise Ahmet Özal oturtulmuş. Ardından Çiller ve Erbakan döneminde de yağma geleneği devam etmiş. Aydınlık’ın uzun süre dile getirdiği skandal olayı eski THY Basın ve Halkla İlişkiler Dairesi Başkanı Erkan Potukönen şöyle anlatıyor:

ÖZAL’IN OPERASYONU

“Yıl 1987. Turgut Özal Başbakan, Yılmaz Oral THY Genel Müdürü. Özal durmadan THY yönetimine baskı yapıyor. Baskılara dayanamayan THY yönetimi bir Uçak Alım Komisyonu oluşturuyor. Ama bağımsız çalışmak ne mümkün. Özal bu kez alınacak uçak tipini açıklıyor: Boeing 737. Komisyon, baskılara rağmen THY’nin yeni uçak alımına ihtiyaç olmadığını bildiriyor. Komisyon’un raporunu kabul etmeyen Özal ise bir yazılı talimat göndererek Komisyon’u lağvediyor. Özal bu kez oğlu Ahmet Özal’ı görevlendiriyor. İşi garantiye almak için Brüksel’de THY Genel Müdürü Yılmaz Oral, Ahmet Özal ve Boeing yöneticileri arasında bir görüşme örgütlüyor. Yılmaz Oral bu görüşmede de Boeing 737 almayacaklarını söyleyince görevden alınıyor ve yerine Cem Kozlu atanıyor. Kozlu’nun ilk işi Ahmet Özal’la birlikte F-28 ve DC-10’ları satıp yerine 10 adet Boeing 737 almak oluyor. Böylece Boeing firması zarardan, alışverişe aracılık eden Amerikalı GPA da iflastan kurtuluyor. GPA’yı bulan ve Türkiye’deki işlerini yürüten kişi Ahmet Özal’dır.

KOMİSYON ÇARKI

GPA, uçak alım-satımından yüzde 10 komisyon alıyor. Bu komisyon resmi olarak açıklanıyor. Bunun yanında bir de masaaltı pazarlık yürüyor. Başbakan’ın burada aldığı komisyonu üçüncü bir kişinin bilmesi mümkün değil. Ama bu pazarlıktan yüzde 1 alsa, milyarlarca lira ediyor. Özal 10 adet Boeing 737 aldı, ardından Çiller 22 adet daha aldı. Erbakan ise 55 tane sipariş verdi.”

KOZLU’DAN İTİRAF

Eski THY Genel Müdürü Cem Kozlu, 21 Haziran 1992 tarihli 2000’e Doğru dergisindeki açıklamalarında usulsüzlüğü itiraf ediyor. “Neden ihtiyaç yokken uçaklar alınıyor? Orta Asya’ya açılan yeni hatlar gerekçe gösteriliyor. Komik. En uzak yer Almata, kaç sefer yapılacak? Haftada maksimum iki sefer yapılır. Bunu varolan kapasiteyle çok rahat karşılarlar.

Yeni yönetim DC-9’ların Avrupa’ya uçuşlarını yasakladı. Zorla bir uçak ihtiyacı yaratıldı.Boeing 737, THY’nin belirlediği alım normlarına da uymuyor. THY yönetimi bu alımları kapalı devre yaptı.”

Fotoaltı: Etiyopya Havayolları’na ait Boeing 737-8 Max tipi yolcu uçağının 10 Mart’ta düşüşünden beri şirketin borsadaki hisseleri dört günde yaklaşık 50 milyar dolar değer kaybetti.