Kaza İstatistiklerinde Türkiye'nin Yeri

Dr. Muzaffer Çetingüç

Eylül 2010
2006 yılı IATA raporu kaza istatistiklerinde çok olumlu gelişme olduğunu; ama Afrika ülkeleri ile Birleşik Devletler Topluluğu ülkelerindeki (Ukrayna, Rusya vs) olumsuz rakamların genel kaza oranlarını yükselttiğini açıklandı. Batı ülkelerinde 1 milyon uçuşta ciddi kaza oranı 0,65; Afrika ülkelerinde 4,3; BDT ülkelerinde 8,6 çıktı. Dünyada 2005 yılında 111 uçak kazası olurken, 2006 yılında 77 kaza oldu. Bu güzel tablodan çıkıp özel rakamlara bakınca ülkemiz adına can sıkıcı rakamlarla karşılaşıyoruz.
WWW.airdisaster.com sitesinde 2004 yılı sonu itibariyle 1 milyon uçuştaki kaza oranları şöyle gösterilmiş: Delta 0.30, British 0.32, Lufthansa 0.41, Air France 1.19, KLM 1.25, İran 2.50, Pakistan 5, THY 7.30
Bizden daha olumsuz rakamlar da var: Egypt Air 8.0, Royal Jordanian 8.82, China 10.2, Air Zimbabwe 12.5
Başka bir istatistik www.airsafe.com sitesinde yayında bulunmakta. Burada 1 milyon uçuştaki ölümlü kaza oranları verilmiş ve maalesef Türkiye'nin karşısında Avrupa'daki en yüksek rakam yer almakta: 3.58 Diğer ülkelerin rakamları şöyle sıralanmış: British 0.17, Lufthansa 0.19, Air France 0.55, Alitalia 0.73, Iberia 0.80, KLM 0.81, Swissair 1.20...
Ulaştırma Bakanlığına düşen
Bize hep sivil havacılığımızdaki büyüme rakamları, yeni destinasyonlar, kat kat artan yolcu sayıları verildi; biz de iftihar ettik. Ama şimdi bu kaza oranlarındaki aşırı farkları görünce bir açıklama duymak istiyoruz. Sivil havacılığımızın marka şirketi THY'nin uçuş ekibine sağladığı görece iyi imkânlar, yolculara sağladığı güler yüzlü hizmet ve bol ikramlarıyla olumlu bir imajı olduğunda fikir birliği var. Peki, yukarıdaki rakamlara ne diyeceğiz? Çin'deki kaza oranlarına bakıp 'biz gene iyiyiz canım' mı demeliyiz? Yoksa sivil havacılığımızda yanlış giden bir şeyler varsa bunların gözden geçirilmesi için dışarılardan (ICAO, JAA, Avrupa Birliği) gelecek bir uyarıyı mı bekleyeceğiz?
Pilotların eğitim durumlarından, ILS cihazı eksiğine, Isparta ve benzeri yerlere hava alanı yapılmasının gereksizliğinden, sabotaj ihtimaline ve pilotaj hatasına kadar pek çok konu ortaya atıldı; bunlar irdelenmeyi bekliyor. Ulaştırma Bakanı zaman zaman doğru çıkışlar yapıyor. Kaza günü 'insan hatasına' vurgu yapmış olması gerçekçi bir teşhisti. Kanıksadığımız genel tutum hep hataların üstünü örtmek, şirketleri mazur göstermek üzerine kurulu. Isparta'da yaşanan şeyin, 'bir Atlas Jet veya World Focus kazası gibi görünmekle birlikte, aslında sivil havacılığımızın sistem kazası' olduğu artık görülmelidir. Bu bağlamda Ulaştırma Bakanlığına sistemin yanlışlarını ele alma öncülüğü düşüyor.
Eğitim şart!
İnsan faktörünün kazalarda ne kadar önemli olduğunun sadece pilotlarca değil, yönetim tarafından da iyi anlaşılması için, SHGM yetkililerine, şirketlerin yönetim kurulu üyelerine ve uçuş işletme başkanlarına seminer verilmesini yararlı görüyoruz. Çünkü özel şirket patronlarının ve THY yönetiminde bulunanların çoğu bu konuların yabancısıdır. Başka kuruluşlarda başarı öyküleri olan, politik tercihlerle veya atanma yoluyla oralara gelmiş insanların havacılık ruhuna bir anda vakıf olmaları kolay değildir. Genelde başarıyı, yolcu doluluk oranları, büyüme ve karlılık rakamlarıyla değerlendirme eğiliminde olan bu kişiler bir ölçüde mazur da görülebilir. Ama birileri onlara uçuş emniyetinin unsurlarını, kaza potansiyeli taşıyan özel durumları izah ederse duyarsız kalamayacakları da bellidir. Belki de alttan gelen seslerin ve risk unsuru durumların üst yönetimlere ulaşmasında, orta tabaka yöneticilerden blokaj geliyor olabilir...
Panel, Anket
Öyle anlaşılıyor ki, ülkemiz sivil havacılığında kabin ekiplerinden hava trafik kontrolörlerine, teknik ekipten pilotlara kadar olan zincirdeki kişilerin karınları çok şiş, söyleyecekleri çok şey var. Havacılık Tıbbı Derneği olarak önerimiz, SHGM, TÖSHİD, TALPA, THY, Anadolu Üniversitesi - SHYO veya HAVA-İŞ önderliğinde geniş katılımlı, bütün tarafları sürece katan bir PANEL yapılmasıdır. 'Herkesin bildiği sırlar' ortaya dökülmeli, yanlış anlaşılmalar varsa düzeltilmelidir. İşin içinde pişmiş uçucu grubunun da, güvenlikli uçuşa katkılar sağlayan teknik, tıbbi, idari ekiplerin de fikirlerini toplayıp, sorunların nerelerde yoğunlaştığını belirlemek üzere bir ANKET de uygulanabilir.

Doç. Dr. Muzaffer Çetingüç
Havacılık Tıbbı Derneği Başkanı

YAZARIN DİĞER YAZILARI