Hava Ambulansı Hekimlerine Eğitim Şart

Dr. Muzaffer Çetingüç

Eylül 2010
Hava Ambulansı Mevzuatının 6. maddesinde, personelden en az birisinin hekim olması zorunluluğu getirilmiş, ama bu hekimin eğitim tanımı yapılmamıştır. Bu yaklaşım ile tıp fakültesinden mezun olan her hekimin, dalgıçların özel sağlık sorunlarından da, astronotların tıbbi zorluklarından da anlayabileceği ve en uygun müdahaleleri yapabileceği var sayılmaktadır. Halbuki hava ambulansı içindeki hastalara yapılacak müdahalelerin birçok inceliği vardır ve bu işi yapacak hekimlerin havacılık tıbbı eğitimi almaları şarttır.
Hava ambulanslar, acil durumdaki hasta ve yaralıları süratle tam teşekkülü bir hastaneye ulaştırabilir. Ama bir hasta veya yaralı, kabin basınçlaması olmayan bir uçakta, hastalığının veya yarasının kötülüğünden değil, irtifadaki basınç ve oksijen azalması yüzünden kötüleşebilir. Ambulans uçak ve helikopterlerin dış boyaları ve iç dizaynı ne kadar gösterişli olursa olsun, bazen kabin basınçlaması olsa bile, irtifaya bağlı olarak tıbbi durumda ağırlaşma ve komplikasyonlar çıkabilir; refakatçi hekim ve yardımcı sağlık personelinin bu konuda özel eğitimi yoksa doğru yardım yapılamayabilir. Hasta acilen nakledilmesini gerektiren hastalık veya yaralanmadan değil, uçuş koşullarının hastalığını kötüleştirmesinden ölebilir.
Örneğin uçak irtifa aldığında dış basınç azalmasına bağlı olarak tansiyon aletinin manşonu aşırı şişer, keza splint ateller konduğu organı boğabilir, kolostomi torbaları patlar, sonda ve diren sızıntıları olabilir. Batına ve göze hava verilerek yapılan ameliyatlar sonrası gene gaz genişlemesi yüzünden dikiş atması ve kanama gibi ciddi sorunlar ortaya çıkar. Serumda habbecikler oluşur ve bunların damar yoluna girmesiyle emboli olur. Vibrasyon ve elektronik karışma yüzünden düzgün EKG çekilemez. Bunları bilen bir hekim daha dikkatli olacak, önlemlerini de bildiği için rahat müdahale edebilecektir.
Havacılık Tıbbı Derneği, 2007 yılında ambulans uçak servisi başlatacağını duyuran Sağlık Bakanlığına da, hasta taşıma müsaadesi verecek olan Ulaştırma Bakanlığına da 2006 yılında uyarıcı yazılar yazmış, havayoluyla hasta taşımacılığının tıbbi yönüyle ilgili bir kurs tertipleme önerisi de yapmış, ancak bu uyarı ve öneriler kaale alınmamıştır. Etimesgut'da konuşlu bulunan Hava Kuvvetleri Ambulans Uçak Servisi sağlık personeli böyle kurslardan geçirilmekte iken, bu sektörde hizmet veren özel şirket sağlık personelinin kısa bir kurs almaları gereksiz mi görülmüştür? Mevzuata yapılacak, 'ambulans uçak tıbbi personeli havacılık tıbbı eğitimi almış olmalıdır' şeklinde bir cümlelik ilave yeterlidir. Bir adım atmak için bir ambulans uçakta bir hastanın zor duruma düşmesi, medyanın konuyu manşetlere taşıması mı gerekiyor?
Öte yandan hava ambulans şirketleri bu öneri doğrultusunda davranmak için ille de Bakanlığın kendilerini mecbur etmesini mi bekliyorlar? Makul olanın bir zorlama olmadan yapılması daha şık ve etik olmaz mı?

Hazırlayan: Doç. Dr. Muzaffer Çetingüç
Havacılık Tıbbı Derneği Başkanı

YAZARIN DİĞER YAZILARI