Hava Hukukunun Oluşumuna Türk Sivil Toplum Örgütlerinin Yönlendirici Katkısı 'TALPA Örneği'

Yaşar Öztürk

Şubat 2012
Bilindiği üzere, havacılık uluslararası bir iştir. Ulusal sınırlar dışında uçmayacağım deseniz de, sadece ulusal sınırlar dahilinde uçsanız da havacılık faaliyetlerinizi uluslar arasılık niteliklerinden, standartlarından ayrı tutmanız ve uluslararası kurallardan kopmanız mümkün değildir. Siz uluslar arası uçmazsanız, ulusal sınırlar dışına çıkmasanız da, sizin hava sahanızdan transit geçerler, ülkeniz havaalanına veya toprağına veya denizine zorunlu iniş yaparlar ve yine havacılığının uluslararasılığına takılırsınız.

Havacılık uluslararası nitelikte olduğundan, havacılığın kuralları ve standartları da, hukuku da uluslararasıdır. Bunun içindir ki, havacılık kuralları uluslar arası konvansiyonlarla oluşturulur veya uluslar arası toplantılarda görüşülüp tartışılan ve üzerinde mutabık kalınan kuralların, kanunlaştırılması için toplantıya katılan ülkelerin ulusal mevzuatına dahil edilmesi için çalışmalar başlatılır. Bu çalışmalar sonrası ulusal kanun koyucu mekanizma ve organlarca da uygun görüldüğü takdirde, ulusal mevzuata da sessiz sedasız yeni hukuki düzenlemeler monte edilir.

En basit örnek olarak, 1944 Chicago Sivil Havacılık Konvansiyonu ve bu konvansiyonla kurulan ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü) ve bu konvansiyona ek olarak ICAO tarafından çıkarılan sivil havacılık düzenlemeleri ve bu düzenlemelerin Konvansiyona taraf ülkelerce kabulü ile uluslararası sivil havacılık kurallarının ulusal mevzuata onaylanarak katılmasını gösterebiliriz. Bunun yanında 1966 Tokyo Konvansiyonu, 1971 Montreal Protokolü, Guadalajara Protokolü, Lahey Protokolü, Cenevre Konvansiyonu, Roma Konvansiyonu, 1929 Varşova Konvansiyonu ve nihayet 1999 Montreal Konvansiyonu ve diğerlerini sayabiliriz.

Tüm bu konvansiyon ve protokollerin arkasında ve temel çalışmalarında bir çok ülkenin sivil havacılık otoritelerini, hukukçularını, ulusal havayollarını ve sivil toplum örgütlerini görmek mümkündür. Halen ICAO'nun çalışmalarında, devletlerin sivil havacılık otoritelerinin ve bazı uluslararası sivil toplum örgütlerinin etkin aktör olarak yer aldığı bilinmektedir.

ICAO'da temsilcisi bulunan uluslararası sivil toplum örgütlerinden etkili olan ve görüşlerine itibar edilen bir tanesi de IFALPA (International Federation of Air Lines Pilots Associations)'dır. Türkiye Havayolu Pilotları Derneği (TALPA) de bu federasyonun aktif ve etkin üyelerindendir.

TALPA, IFALPA'nın muhtelif komitelerinde aktif olarak temsil edilmekte ve çalışmalarına katılmaktadır. Bu arada, Avrupa Birliği (EU) ülkelerinde etkili ve aktif olan ECA (European Cockpit Association)'nın da TALPA aktif üyesidir ve EU hukuki ve teknik düzenleme çalışmalarında yer almaktadır.

IFALPA'nın tüm komitelerinde aktif olarak çalışan TALPA, IFALPA Hukuk Komitesinin çalışmalarına da 2002 yılından bugüne katılmaktadır. Son yıllarda özellikle hava aracı kaza ve olaylarının soruşturulması, bu olaylar nedeniyle pilotların cezai sorumluluk alanlarının daraltılması, sivil hava aracı kaza soruşturma bulgularının korunması ve cezai veya hukuki soruşturma ve davalarda delil olarak kullanılmaması (sivil havacılık emniyetinin geliştirilmesi ve gerçek kaza nedenlerinin saptanarak ileride doğabilecek başka felaketlerin önlenebilmesi amacıyla), pilotların uçuş ve görev saatleri ile dinlenme saatlerinin uluslar arası ve reel standartlarda uygulanması, uçuş personelinin ödenmeyen ücret ve alacaklarının kanuni teminat altın alınması konuları üzerinde IFALPA Hukuk Komitesi yoğun şekilde çalışmaktadır. IFALPA temsilcileri ve sözcüleri birçok ülkenin kanun koyucu yasama organlarında ve bu organların komisyonlarında dinlenmekte ve sundukları görüşler doğrultusunda yasal düzenlemeler yapılmaktadır.

Son yıllarda, Türkiye Havayolu Pilotları Derneği de, IFALPA Hukuk Komitesinde etkin ve aktif rol üstlenmiş ve uluslar arası platformda yapılması planlanan yasal düzenlemelerle ilgili toplantılara ve çalışmalara katılmış ve TALPA Hukuk Komitesinin sunduğu görüşler dikkate alınarak yeni yasalaştırma çalışmalarına esas alınmıştır. Belki yıllar sonra, belki çok kısa zamanda hava hukuku alanında dünya ülkelerinde ve ülkemizde yapılacak yeni hukuki düzenlemelere TALPA, çalışmaların temelinde fiilen katılmakta ve yön verenlerden olmaktadır.

IFALPA Hukuk Komitesinin 5-6 Kasım 2007 tarihlerinde Buenos Aires'de yapılan toplantısında yine TALPA çalışmalara ve önerilecek tasarılara ağırlığını ve imzasını koymuştur. Pilotların ve diğer uçucu personelin ödenmeyen ücret ve diğer alacakları için kanuni rehin hakkı tanınması ile ilgili olarak TALPA'nın hazırlamış olduğu yasa tasarısı öncelikle IFALPA Yönetim Kuruluna sunulmasına ve olumlu karar alındığı takdirde ICAO'ya bir uluslararası konvansiyon için sunulmasına ve üye kuruluşların kendi ülkelerinde ulusal mevzuatlarına bu yasa tasarısının dahil edilmesi için araştırma ve çalışma yapmalarına karar verilmiştir.

Yine aynı toplantıda, hava aracı kazası veya olayı sonrasında pilotların yapacakları işlemler ve takip edecekleri yöntemlerle ilgili olarak sunulan chek-list görüşülürken, TALPA Yönetim Kurulu Başkanı Kapt. Tuna Gürel'in TALPA Üyelik Kartını komite başkanına sunarak, IFALPA Hukuk Komitesinin önermekte olduğu check-listi TALPA'nın üç yıl önce hazırlayarak üyelik kartının arkasına yazdırdığını söylemesi toplantıya katılanlarca takdirle ve şaşkınlıkla karşılandı. TALPA'nın check-listi İngilizceye çevrilerek, IFALPA Hukuk Komitesi üyelerine örnek alınması temennisiyle verildi. TALPA'nın uluslararası kuruluşlardan ve diğer ülkelerdeki meslektaşlarından çok daha öngörüşlü olması ve arzulananı çok önceden yapmış olması, ülkemiz pilotlarının ve havacılarının dünya standartlarının ilerisinde olduğunu göstermektedir.

TALPA, dünya sivil havacılık hukukunun oluşumuna en erken aşamasında katılarak dört yıldan bu yana yön verenlerden olmuştur. Bir Türk havacısı ve hukukçusu olarak bunu görebilmek benim için büyük bir mutluluk ve övünç kaynağı olmuştur. Türk hukukçuları olarak, hava hukukundaki yeni hukuki gelişmeleri ve düzenlemeleri, çalışmalar bittikten, nihai metinler hazırlandıktan ve onaylandıktan sonra değil, artık çok önceden öğrenip, görüş bildirip katkıda bulunmak, hatta yön verenlerden olabilmek gerçekten çok önemli.

1996 yılında Londra'da katıldığım Lloyds tarafından düzenlenen 'International Aviation Law and Insurance Seminar'de, bugün 1999 Montreal Konvansiyonu olarak bilinen konvansiyonun detayları, Montreal Intercarrier Agreement tartışılıyordu. Bu konuda en etkin olanlar da, İngiliz, Amerikalı, Japon ve Alman hukukçulardı. IFALPA toplantısında gözlediğim, TALPA vasıtasıyla Türk etkinliği artık uluslar arası sivil havacılığın hukuki düzenlemelerinde kendisini hissettirmesi ve kabul ettirmesidir.

Kişisel temennim, diğer sivil toplum örgütlerimizin de benzer etkinliklerde bulunmasıdır. Uluslararası havacılık toplantılarında ve özellikle IATA sempozyumlarında, ICC'de1, WTO'da ve diğer toplantılarda sadece dinleyici değil, yapıcı katılımcı olarak kuruluşlarımızın yer almasının ülkemize büyük yararı olacağı açıktır.

Bildiğim kadarıyla, sivil havacılık alanında Hava Trafik Kontrolörleri Derneği (TATCA) da yıllardır kısıtlı bütçelerine karşın TALPA gibi benzer etkinlikler içerisindedir. Her iki sivil havacılık sektörü örgütü, sivil havacılığın uluslararası düzenlemelerinde, son derecede etkin ve aktif rol oynamaktadır. Diğerlerini de aynı etkinlik içerisinde görebilmek dileğiyle, TALPA ve TATCA mensuplarına başarılar diliyorum.

1ICC (International Chamber of Commerce) 'de IFALPA temsilcisi bulunmaktadır.

YAZARIN DİĞER YAZILARI