Havayolu taşımalarında bagaj kuponu (senedi)

Yaşar Öztürk

Eylül 2010
Havayolu ile yolcu taşımalarında, taşınacak olan yolcu bagajları yolcunun hava aracına binişi için yaptırdığı check-in işlemleri sırasında taşıyıcıya teslim edilmektedir. Taşıyıcıya teslim edilen her bir parça bagaj için, taşıyıcı yolcuya bir bagaj kuponu verir. Türk Sivil Havacılık Kanununda (TSHK) bagaj kuponu, Varşova Konvansiyonunda da bagaj senedi ibareleri kullanılmıştır.
Bilindiği üzere iç hat taşımalarında ve Varşova Konvansiyonunun uygulama alanı dışında kalan uluslararası taşımalarda, TSHK hükümleri ve Varşova Konvansiyonu hükümlerinin uygulama alanı içinde kalan, konvansiyona taraf ülkelerde bulunan noktalar arasında yapılan uluslararası havayolu taşımalarında Varşova Konvansiyonu hükümleri uygulanmaktadır.
TSHK'nun 109.maddesine göre bagaj kuponunda yer alması gereken kayıtlar şunlardır:
a. Taşıyıcının adı veya ticaret unvanı ve adresi,
b. Yolcunun adı ve soyadı veya yolcu biletinin tarih ve numarası,
c. Bagaj kuponunun tarih ve numarası,
d. Bagajın ağırlığı,
e. Teslim yeri,
f. Yolcu tarafından özel olarak beyan edildiği takdirde, bagajın içeriği ve değeri,
g. Taşımanın bu Kanunda gösterilen sorumluluğun sınırlandırılmasına ilişkin hükümlere bağlı olduğu,
h. Bagajın, bagaj kuponunun ibraz edene teslim edileceği.
TSHK. 109/3 hükmüne bagaj kuponu biri yolcuda kalmak ve diğeri bagaja takılmak üzere iki nüsha olarak düzenlenir ve bagajın kuponu ibraz edene teslim edileceği kaydını içerir. Aynı maddenin 4. fıkrasına göre; taşıyıcı bagaj kuponuna yazılması gereken bilgilerden yolcu biletinde zaten mevcut bilgileri bagaj kuponuna yazmayabilir veya biletle birleştirilmek kaydıyla sadece bir bagaj teşhis kuponu verebilir.
Varşova Konvansiyonuna tabi olan, uluslararası hava taşımalarında uygulanacak olan Lahey Protokolu ile değişik Varşova Konvansiyonunun, bagaj kuponu ile ilgili 'Bagaj Senedi başlıklı 4. maddesine göre de, bagaj senedi yolcu biletinin içinde ya da onunla birleştirilmiş olmadıkça, bagaj senedinde aşağıdaki bilgiler bulunacaktır:
a. Hareket ve varış yerleri,
b. Bir veya birden fazla kararlaştırılmış duraklama yeri başka bir Devletin ülkesinde olmak üzere, hareket ve varış yerleri bir tek Yüksek Sözleşen (Akit) Taraf Devletin ülkesi içinde ise, bu duraklama yerlerinden en az birini gösteren bir bilgi,
c. Yolcunun seyahati hareket ülkesinden başka bir ülkede nihai varış veya durma içeriyorsa, Varşova Konvansiyonunun uygulanabileceği ve Konvansiyonun, birçok durumda yolcunun ölümü veya yaralanması ve bagajda meydana gelebilecek zarar veya kayıp hallerini düzenlediğini ve taşıyıcıların sorumluluğunu sınırladığını bildiren bir not.
Varşova Konvansiyonunun 4.maddesinde de, bagaj senedi olarak ayrı bir belge verilebileceği gibi, bagaj senedinin biletle birleştirilebileceğini, yukarıda yazılı kayıtların, biletten ayrı bir bagaj senedi düzenlenmesi halinde, bagaj senedinde yer alacağı ifade edilmektedir. Bu hallerde ise, bagajın tanınması fonksiyonunu icra edecek olan bir bagaj kuponu veya fişi yolcuya verilir. 1
Varşova Konvansiyonunun 4.maddesinin 2.fıkrasında; bagaj senedinin, bagajın kaydedildiği ve taşıma sözleşmesinin koşulları konusunda aksi sabit oluncaya kadar geçerli 'prima facie' delil oluşturacağı ve bagaj senedinin yokluğu, usulüne uygun olmaması veya kaybının taşıma sözleşmesinin varlığını veya geçerliliğini etkilemeyeceği ve yine de taşıma sözleşmesinin Konvansiyonun kurallarına tabi olacağı hükmü yer almaktadır. Aynı maddede, bununla birlikte taşıyıcının bagaj senedi vermeden veya bagaj senedinin yolcu biletine dahil edilmeden veya biletle birleştirilmeden kabulü halinde ve bagaj senedinde bulunması gereken bilgilerin bulunmaması halinde, taşıyıcının Konvansiyonun 22.maddesinin 2. paragrafındaki sınırlı sorumluluk hükümlerinden yararlanamayacağı da belirtilmektedir. Hemen belirtmeliyiz ki, TSHK.nun 109/2. maddesi ile de bagajın kuponsuz kabulü veya 109/1.maddede bagaj kuponunda yer alması gerektiği belirtilen kayıtları içeren bir kupon verilmemişse, TSHK'nun sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan hükümlerinden taşıyıcının yararlanamayacağı hükme bağlanmıştır.
Bagajın kaybolması hallerinde, bagaj senedinin veya kuponunun taşıyıcıdan bagajı talep hakkının kullanılmasında önemli bir fonksiyonu vardır. Yukarıda bahsettiğimiz üzere TSHK.nun 109/3.maddesinde, bagaj kuponunda bagajın kuponu ibraz edene verileceğine ilişkin bir kaydın bulunması gerektiği yazılıdır. Her ne kadar Varşova Konvansiyonunda böyle bir kayıt yoksa da ( Lahey Protokolü ile değiştirilmeden önce bu kayıt 4.maddenin 3.fıkrasının (h) bendinde aynen vardı ve TSHK'ya da eski metinden aynen alınmıştır), uygulamada bagaj kuponunu ibraz ederek, bagaj taşıyıcıdan alınabilmekte veya bagajın teslim alındığını kabul etmeyen taşıyıcıya bagajın teslim edildiği, bagaj kuponu veya senedi ile kanıtlanabilmektedir.
Burada değinmek istediğimiz ve önemli olduğunu düşündüğümüz bir husus da, uygulamada taşıyıcının bagajları bagaj kuponu veya senedinin ibrazı karşılığında değil, varış terminalinin bagaj teslim salonunda, bagaj bandı üzerinden veya bandın yanından yolcular tarafından hiçbir kontrole tabi olmadan bagajın alınmasıdır. Yanlışlıkla bagajın benzerliği nedeniyle yanlış bagajın alınıp gidildiği, iyi niyetli yolcular tarafından yanlışlığın anlaşılması üzerine gerçek bagaj sahibinin arandığı ve bagajların değiştirildiği yaşanan olaylardandır. Hatta kötü niyetli bir kişinin, banttan bagajı alıp gitmesi halinde, taşıyıcı şirket bagajın kaybolduğu iddia ve talebi ile karşı karşıya kalacaktır. Yıllarca önce havaalanlarında, bagajların bagaj kuponu karşılığında taşıyıcının elemanları tarafından bagaj tesliminin yapıldığını hatırlamaktayım.
Özellikle yurdum insanları tarafından hava alanlarında, fazla bagaj ücreti ödememek için, bagajsız yolculara kendi bagajlarından bir veya birkaç parçanın verilmek istendiği ve kendi bagajlarının başka yolcuların biletlerine bilet sahibinin bagajı olarak kaydettirildiğini yıllardır gözlemekteyiz. Böyle bir durumda bagajın kaybolması veya hasarlanması halinde, taşıyıcıdan talepte bulunma hakkının bagajın gerçek sahibinde değil de, bagaj kuponu veya senedi adına düzenlenmiş olan, hayırsever(!) yolcuda olduğunu söylemeliyiz.
Gerek TSHK ve gerekse Varşova Konvansiyonuna göre düzenlenen bagaj kuponu veya senedi sadece taşıyıcıya teslim edilmiş ve kaydettirilmiş bagaj için düzenlenen bir belgedir, yolcu beraberinde kabine alınan eşya için bagaj kuponu veya senedi düzenlenmez. Uygulamada yolcu beraberinde kabine alınacak olan çanta veya eşya için verilen fiş veya kupon, Kanunda ve Konvansiyonda düzenlenen kupon veya senet değildir ve sadece yolcunun kabine yanında alabileceği eşya sayısının, ağırlığının veya hacminin taşıyıcı tarafından kontrolünü sağlayabilmek amaçlı ve işlevlidir.

1 Ülgen, Hüseyin, Hava Taşıma Sözleşmesi, Ankara 1987, sh.138

YAZARIN DİĞER YAZILARI