1999 Montreal Konvansiyonu

Yaşar Öztürk

Eylül 2010
Gökyüzü Haberci dergisinde daha önce birkaç defa yayınlanan yazılarımda, havayolu taşıyıcısının sınırlı sorumluluğunu kaldıran, 'Havayoluyla Uluslar arası Taşımacılığa İlişkin Belirli Kuralların Birleştirilmesine Dair Sözleşme' başlıklı 1999 tarihli Montreal sözleşmesi nihayet TBMM tarafından onaylanarak, sözleşmenin onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun 14.04.2009 tarihli ve 27200 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanmıştır. Böylelikle ülkemizin 1999 Montreal Konvansiyonu(Sözleşmesi)'nun hükümlerinin kapsama alanına girmesi ve bu konvansiyonun ülkemiz mevzuatına dahil edilmesi süreci başlamıştır.

Bilindiği üzere, Türkiye'ye veya Türkiye'den havayolu ile yapılan uluslararası taşımalara, 1929 tarihli Varşova Konvansiyonu hükümleri uygulanmaktadır. 1999 Montreal Konvansiyonunun Türkiye yönünden uygulanabilir ve bağlayıcı olabilmesi için Konvansiyonun onaylandığına dair onay belgesinin ICAO'ya verilmesi ve veriliş tarihinden itibaren altmış gün geçmesi gerekmektedir. Bu konvansiyonun Türkiye için de geçerli ve uygulanabilir hale gelmesiyle birlikte, Türkiye'ye veya Türkiye'den 1999 Montreal Konvansiyonuna taraf ülkelere veya ülkelerden havayolu ile yapılan uluslararası taşımalar bu konvansiyon hükümlerine tabi olacaktır. Özellikle uluslararası havayolu taşımasında taşıyıcının sorumluluğu , yolcu ve taşınan yükle ilgililerin hakları Varşova Konvansiyonu ile düzenlenmişti. Ancak 28 Mayıs 1999 tarihinde Montreal'de imzalanan ve Konvansiyona taraf akit devletlerden otuz tanesi tarafından ulusal mevzuatlarına göre onaylanıp, onay belgelerinin tevdi edilmesinden sonra geçmesi gereken altmış günlük sürenin de dolması ile yürürlüğe giren 1999 Montreal Konvansiyonu, Konvansiyonu onaylayan ülkeler arasında yapılacak olan uluslararası havayolu taşımalarında Varşova Konvansiyonunun yerini almıştır. Montreal Konvansiyonunu henüz onaylamamış ülkelere veya ülkelerden yapılan uluslararası havayolu taşımaları Varşova Konvansiyonu hükümlerine tabi kalmaya devam edecektir. Başka bir deyişle ülkemizin 1999 Montreal Konvansiyonunu onaylaması ile Varşova Konvansiyonu tamamen yürürlükten kalkmamıştır. Sadece 1999 Montreal Konvansiyonunu onaylamış olan ülkeler arasında yapılan veya yapılacak olan havayolu taşımalarına Montreal Konvansiyonu uygulanacak, bunun dışında Montreal Konvansiyonunu onaylamamış ancak Varşova Konvansiyonunu onaylamış olan ülkeler arasındaki havayolu taşımalarına Varşova Konvansiyonu hükümleri uygulanabilirliğini sürdürecektir.

1999 Montreal Konvansiyonu'nun yürürlüğe girmesi ile Avrupa Birliği Konseyi'nin 889/2002 sayılı Regülasyonunun da uygulama süreci başlamıştır. Varşova Konvansiyonu'nun bilinen en önemli özelliği, havayolu taşıyıcısı için sınırlı sorumluluk rejimini esas olarak kabul etmiş olmasıdır. Havayolu ile yapılan taşımalar sırasında yolcunun ölmesi veya yaralanması, bagajın ve/veya yükün tahrip olması, kaybolması, hasara uğraması, gecikmesi gibi hallerde, havayolu taşıyıcısının sorumluluğu Konvansiyonda kararlaştırılmış olan azami meblağlarla sınırlandırılmış olmasıdır. Hemen söylemek gerekir ki, istisnai bazı durumlarda ise, havayolu taşıyıcısı sınırlı sorumluluktan yararlanamamaktadır.

Özellikle Japon Hava Yollarının başlattığı bir akımın sonucunda, önce taşıyıcılar arasında yapılan ve 'Inter Carrier Agreement' olarak bilinen bir anlaşma ile, bazı havayolu taşıyıcıları sınırlı olan sorumluluklarını kendi iradeleri ile kaldırmışlardı. Daha sonraları ise ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü)'nün Ekim 1995'de yapılan Meclis toplantısında, Varşova Sisteminin modernize edilmesi için Konsey'e yetki vermesi ile başlayan çalışmalar sonucunda 1999 Montreal Konvansiyonu olarak bilinen, Konvansiyon tasarısı hazırlanmış ve 10-28 Mayıs 1999 tarihleri arasında toplanan Konferans'a katılan 118 devletten 52 tanesinin temsilcileri tarafından imzalanarak devletlerin onayına sunulmak üzere kabul edilmiş ve yukarıda da ifade ettiğimiz üzere 30 devlet tarafından ulusal mevzuatlarına göre onay işlemi tamamlanarak, onay belgelerinin teslimi ve beklenmesi gereken sürenin de dolması ile 04 Kasım 2003 tarihinden itibaren, Konvansiyona taraf devletler arasında yürürlüğe girmiştir. Türkiye, Konvansiyonu imzalayan devletlerden bir tanesi olmasına rağmen 14.04.2009 tarihine kadar, konvansiyonu onaylamamıştı. Onay işlemi tamamlanmış olmasına rağmen, onay belgesinin ICAO( Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü)' ne verilmesi ve veriliş tarihinden itibaren 60 günlük sürenin dolmasına kadar, 1999 Montreal Konvansiyonu Türkiye için yürürlüğe giremeyecektir.

1999 Montreal Konvansiyonu'nun uluslararası havayolu taşıyıcıları, yolcuları, taşıtanları ve sair tüm ilgili tarafları yönünden en önemli yeniliği ve odak noktası, Varşova Konvansiyonu ile getirilen taşıyıcının sınırlı sorumluluğunun kaldırılıp, yerine yolcunun ölümü, yaralanması hallerinde meydana gelen zararlardan dolayı havayolu taşıyıcısının sınırsız sorumluluğunu kabul etmesidir. 1999 Montreal Konvansiyonu, yukarıda belirtilen yolcu ölümü veya yaralanması hallerinde , 'two-tiers' sistemi olarak isimlendirilen iki kademeli yöntemi getirmiştir. Konvansiyonun 21.maddesindeki düzenlemeye göre, taşıyıcının sorumluluğu 100.000 SDR (özel çekme hakkı)'na kadar olan zararlar için mutlaktır. 100.000 SDR'ı aşan zararlarda, talebin 100.000 SDR'ı aşan kısmı için; (1) Zararın, kendisinin veya adamlarının veya yardımcı kişilerinin kusurundan ileri gelmediğini, veya (2) Zararın münhasıran üçüncü bir kişinin kusurundan doğmuş olduğunu kanıtladığı takdirde, taşıyan sorumluluktan kurtulacaktır.

Havayolu taşıyıcılarının, hava aracı kazaları sonucunda dava açma hakkı olan kazazede veya kazazede yakınlarına, acil ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak üzere gecikmeksizin ön ödeme yapma yükümlülüğü getirilmektedir. Yapılacak olan bu ön ödeme, daha sonra hak sahibine ödenecek olan tazminattan mahsup edilebilecektir. Ön ödemenin miktarı ise yerel hukuka bırakılmaktadır.

1999 Montreal Konvansiyonunun, havayolu taşıyıcısının yük taşımasından sorumluluğu ile ilgili olarak getirdiği düzenleme, mutlak sorumluluktur ve taşıyanın sorumluluğu kilo başına 17 SDR'dir. Ancak yükletenin taşınan eşya için daha yüksek değer beyan etmesi ve buna uygun olarak da ilave taşıma ücreti ödemesi halinde bu limitin üzerine çıkılabilecektir. (m.22/3) Havayolu taşımalarında havayolu taşıyıcısının sorumluluğunu sınırlandıran 1929 tarihli Varşova Konvansiyonunu onaylamak için Türkiye'nin 03 Aralık 1977'ye kadar 48 yıl beklediğini hatırlayınca, 1999 Montreal Konvansiyonunu onaylamak için boşa geçirilen zamanın nispeten çok kısa olmasına Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak şükrediyorum. Ülkemize ve ülkemiz insanına hayırlı olmasını diliyorum.

YAZARIN DİĞER YAZILARI