Distruptive (karışıklık çıkaran) yolcu

Yaşar Öztürk

Şubat 2012

Hava aracında kurallara uymayan, huzursuzluk çıkaran, etrafı ve mürettebatı rahatsız eden, can ve mal güvenliğini ve yolculuğun disiplin ve intizamını bozan yolcular, hava yolcu taşımacılığında, 'unruly passenger- itaatsiz yolcu' ve 'disruptive passenger- karışıklık çıkaran yolcu' olarak adlandırılmaktadır. ICAO Annex 17 ve 9'de, disruptive passenger tanımlanmıştır.
ICAO'nun itaatsiz, karışıklık çıkaran yolcu olarak çevirebileceğimiz disruptive passenger tanımı tam çevirisiyle; 'Bir havaalanında veya hava aracı bordasında davranış kurallarına uymayan veya havaalanı görevlilerinin veya hava aracı mürettebatının talimatlarına uymayan ve böylelikle bir havaalanında veya bir hava aracı bordasında iyi düzeni ve disiplini bozan yolcu' dur.
Gerek ICAO'da gerekse IATA ve diğer birçok havacılık kuruluşlarında, disruptive passenger/itaatsiz yolcu güvenlik konusu olarak mütalaa edilmiş ve güvenlik başlığı altında irdelenmiş ve gerekli önlemler konusunda çalışmalar yapılmış ve yapılmaktadır. Gerek havaalanında daha hava aracına biniş işlemleri başlamadan gerekse hava aracına girdikten sonra itaatsiz ve karışıklık çıkaran yolcu, hem yolcuları hem de uçuş mürettebatını rahatsız eder, düzeni bozar ve bunun kaçınılmaz etkisi olarak da uçuş emniyetini, can ve mal güvenliğini tehlikeye sokacak süreci tetikler. Bu nedenle, 'Bir gram önlem, bir kilo tedaviden daha iyidir' ilkesinden hareketle, tehlike başlamadan önce önlenmesi için gerekli tedbirler alınırken, itaatsizlik veya karıştırıcılık eylemi yasalarda düzenlenen suç veya kabahat tanımına giriyorsa, failin (itaatsiz yolcunun) ceza yaptırımına tabi olması gerekir.
Birçok ülkenin yasalarında bu tür yolcular için özel düzenlemeler bulunmaktadır ve bu yolcuların hava aracında itaatsizlik ve karıştırıcılık eylemlerinin sonucuna hiç de hafife alınmayacak yaptırımlar getirilmiştir. Hava aracında işlenen suçlar bakımından yargı yetkisinin, normal olarak tescil devletine ait olduğunu belirterek, her devletin kendi mevzuatında itaatsiz yolcuların eylemlerine göre yapmış oldukları ulusal düzenlemelere göre, itaatsiz yolcu eylemin yapıldığı yer ve/veya hava aracının tabiiyetinde olduğu ülke mevzuatına göre yaptırımlara maruz kalacaktır. Ülkelerin ulusal düzenlemeleri için, ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü), ICAO Anlaşmasına taraf olan ve anlaşmayı onaylayan üye devletlere, sivil hava araçlarında işlenen bu tür eylemlerin suç olarak kabul edilmelerine ilişkin ulusal kanunların yapılmasını tavsiye etmekte ve 34/1 sayılı kararla kabul edilen Model Kanunu da önermektedir.
İtaatsiz/karışıklık çıkaran yolcuya uygulanan yaptırımlara diğer ülkelerden bazı örnekler vererek, ülkemiz mevzuatı açısından da konuyu incelemekte yarar var.
A - Amerika Birleşik Devletleri: Bu konuda en ağır ceza yaptırımlarının A.B.D. mevzuatında bulunduğunu söyleyebiliriz. A.B.D. Transportation Code, Chapter 463, Sec.46504 yer alan düzenleme aynen;
' Sec.46504. Uçuş ekibi mensupları ve kabin görevlilerine müdahale
Birleşik Devletler özel hava aracı yargı yetkisinde bulunan sivil hava aracındaki uçuş ekibi mensubu veya uçuş görevlisine(kabin görevlisine) saldırıda veya müdahalede bulunarak, görevlinin veya ekip mensubunun görevlerini icra etmesine müdahale eden, bu görevleri yerine getirme kabiliyetini azaltan veya böyle bir eyleme teşebbüs eden veya böyle bir eylem için işbirliği yapan bir fert, Title 18'e göre para cezası ile, 20 yıldan fazla olmayan hapis cezası ile veya her ikisi ile birlikte (hem para hem de hapis) cezalandırılır. Bununla birlikte, saldırıda veya müdahalede tehlikeli bir silah kullanılmışsa, fert herhangi sayıda yıllardan oluşacak süre ile veya ömür boyu hapsedilecektir.' şeklindedir. Bu maddenin altında yer alan notta, maddenin 26 Ekim 2001 tarihinde değiştirilmiş olduğu belirtilmektedir. 11 Eylül olayları sonrasında, terör eylemleri nedeniyle bu madde hükmünün ağırlaştırılmış olduğu anlaşılmaktadır. Aynı A.B.D. yasasının bir önceki Sec.46503 numaralı maddesinde de, havaalanında yolcuların cihazla güvenlik kontrolünü (security screening) yapan personele saldırı veya müdahalede bulunarak görevlerini yapmalarına karışan, görevlerini yapma kabiliyetini azaltan kişilere verilecek cezalar düzenlenmiştir. Bu madde ile getirilen ceza da yine Title 18'e göre para cezası ile 10 yıldan fazla olmamak üzere hapis cezasıdır. Silah kullanılması halinde ise, ömür boyu hapse kadar cezalandırılması söz konusu olabilecektir.
A.B.D.'de sivil hava aracında disiplin ve huzuru bozucu davranışlarda bulunan yolcuların bu eylemleri Patriot Act'e göre terör hareketi olarak kabul edilmekte ve ağır cezalara çarptırılmaktadır. 20 Ocak 2009 tarihli Los Angeles Times gazetesinde yer alan haberin başlığında 'En az 200 yolcu uçakta konuşurken seslerini yükselttikleri ve saygısızlıkta bulunacak davranışta bulundukları için Patriot Act (Vatansever Kanunu)'na göre ağır cezalara mahkum edildiler' denilmekte ve dava konusu olan yolcuların ilginç huzur bozucu davranışları ve yolculara verilmiş olan değişik cezalar anlatılmaktadır. Devamı gelecek sayı

YAZARIN DİĞER YAZILARI