Hava taşıyıcısının sorumluluktan kurtulması - 2 - Yaşar Öztürk

Hava taşıyıcısının sorumluluktan kurtulması - 2

Yaşar Öztürk

Şubat 2012

New York Bölge Mahkemesinin (District Court) 1978 yılında verdiği Manufacturers Hannover Trust Company v. Alitalia ve Kinney Shoe v. Alitalia kararları, gerektirici tedbirler teriminin geniş yorumlandığı örnek iki karardır.

Burada tedbirlerin gerekliliği, dikkatli ve makul olarak değerlendirilmeli ve değerlendirmede aşırılığa kaçılmamalıdır. Öte yandan, taşıyıcının kendisinin ve adamlarının ilave tedbirler alınmasını gerektiren şartların bulunduğu açıkça belli iken, olağan tedbirleri almış olduklarını kanıtlaması sorumluluktan kurtulmasına yeterli olmayacaktır. Zira Roma Temyiz Mahkemesinin ve İngiltere Temyiz Mahkemesinin kararlarında ifade edildiği üzere; gerekli tedbirleri, ihtiyatlı, basiretli ve makul bir tacir tarafından veya adamları veya temsilcileri tarafından mevcut özel duruma göre ve riske uygun alınacak tedbirler olarak kabul etmek gerekecektir. Gerekli tedbirlerin zararı doğuran olayların spesifik şartlarına göre, bu şartları da kapsayacak biçimde alınmış olduğunu taşıyıcı ispat edemediği hallerde sorumlu olacaktır. Örneğin; varış meydanındaki müsait olmayan hava şartlarına rağmen pilotun yedek meydana veya kalkış meydanına yönelmeyerek varış meydanına iniş yapmaya çalışması, uçuş rotası üzerinde mevcut türbülansların varlığının bilinmesine rağmen yolcuların kemerlerini bağlamaları ve yerlerinden kalkmamaları ikazında bulunmaması, taşıyıcının koltuk sayısından fazla bilet satması nedeniyle yolcuları hava aracına bindirememesi gibi durumlarda ortaya çıkacak zararlardan taşıyıcının, gerekli tedbirleri aldığını ispatlayamamasına bağlı olarak sorumlu tutulduğu mahkeme kararları vardır.

3- Taşıyıcının tedbir alma olanağının bulunmaması :

Türk Sivil Havacılık Kanunu ve Varşova/Lahey Konvansiyonu hükümlerine göre taşıyıcı sorumluluktan kurtaran diğer bir durum da, taşıyıcının kendisinin ve adamlarının gerekli tedbirleri alma olanağının bulunmamasıdır. Doktrinde bazı hukukçular, 'taşıyanın tedbir alma olanağının bulunmaması'nı mücbir sebep olarak nitelendirmekte ve bu konuyu mücbir sebep başlığı altında değerlendirmektedirler.

Gerek TSHK. 123.madde gerekse de Varşova Konvansiyonunun 20. maddesi hükmü çok açıktır. Her iki metinde de, 'mücbir sebep'den bahsedilmemektedir. Mücbir sebep, kanun ve konvansiyonda yer alan tedbir alma olanağının bulunmaması kapsamında, tedbir alma olanağını ortadan kaldıran sebeplerden olabilir. Ancak mücbir sebebin doğuşu alınacak tedbirlerle önlenebiliyorsa, taşıyıcı sırf mücbir sebep nedeniyle sorumluluktan kurtulamayacaktır. Mücbir sebepten ve etkilerinden, basiretli bir tacirden de öte basiretli bir taşıyıcının alacağı tedbirlerle kaçınılabilinir. Kanun ve Konvansiyonda bahsedilen, bu tedbiri alma olanağının bulunmamasıdır.

Taşıyıcının tedbir alma olanağının bulunmamasına örnek gösterilebilecek olaylardan bir tanesi; yeni bir hava aracının kazaya uğraması ve kaza sebebinin üretim hatası, dizayn hatası veya üretimde kullanılan malzemenin bozukluğu olması ve yeni bir hava aracında bu tür bir bozukluk veya arızanın tedbirini taşıyanın alma olanağının bulunmamasıdır. Bir başka örnek olarak da, hava aracının kalkış öncesi yolcu ve yük alma işlemleri başlamadan veya başladıktan sonra bulunduğu alanda sivil havacılık otoritelerinin hava aracı, personelin lisansları, borda evrakı üzerinde yapmak isteyecekleri bir denetim nedeniyle kalkışta yaşanacak bir gecikme; bu gecikmenin uzaması ve bulunulan yerde zaman farkı nedeniyle tarihin de değişmesi ve sigorta poliçesinin veya uçuşa elverişlilik belgesinin süresinin dolması ve yerel otoritelerce bu nedenle kalkışa izin verilmemesi; normal şartlarda uçuşunu gerçekleştiren hava aracının varış meydanında meydana gelen bir arıza nedeniyle meydanın elektriğinin kesilmesi, elektrik sağlayacak jeneratörün de bulunmaması veya varış meydanının iniş için yaklaşma yapılırken nedeniyle uçuşun iptal edilmesini söyleyebiliriz.

Bu durumlarda taşıyıcının ve adamlarının zararı önlemek için gereken tüm tedbirleri alma olanağının bulunmadığını ispatlaması halinde, taşıyıcı sorumluluktan kurtulacaktır.

4 - Müterafik kusur

Sorumluluk hukukunda, zarara uğrayan tarafın zarara sebep olan olayın oluşunda, zararın doğuşunda ve artışında kusuru olması halinde, zarar görenin bu kusurunun zarar verenin sorumluluğunu kısmen veya tamamen ortadan kaldırıcı özelliği vardır. Bu diüzenleme genel olarak Borçlar Kanunumuzun 44.maddesinde haksız fiil hallerinde, Türk Ticaret Kanununda taşıma işleri ile ilgili düzenlemelerde, özel hukuk düzenlemeleri yapan muhtelif kanunlarda mevcuttur. Türk Sivil Havacılık Kanunumuzda müterafık kusurun, borçtan kurtulma sebebi olarak sayıldığına ilişkin açık bir düzenleme yoktur. Varşova Konvansiyonunun 21. maddesinde , '(1) Yolcu veya bagaj taşımasında, zarar gören kişinin kusuruyla zarar neden olduğunu veya iştirak ettiğini taşıyıcı ispat ettiği takdirde, mahkeme kendi kanunu hükümleri uyarınca taşıyıcının sorumluluğunu azaltabilir veya kaldırabilir.

(2) Yük taşımasında tazminat talep eden kişinin veya ondan hakkı elde edenin kendi kusuruyla zarara neden olunduğu veya iştirak ettiğini taşıyıcı ispat ettiği takdirde, böyle bir kusurla zarara neden olunduğu veya iştirak edildiği ölçüde, taşıyıcı, tazminat talep eden kişiye karşı kısmen veya tamamen sorumluluktan kurtulur.' (Devamı gelecek sayıda)

YAZARIN DİĞER YAZILARI