1999 Montreal Konvansiyonu'ndaki sorumluluk sınırları yeni yılda artıyor

Yaşar Öztürk

Şubat 2012

Gökyüzü Haberci'nin önceki sayılarında havayolu taşıyıcısının yolcunun yaralanması veya ölümü halindeki sınırlı sorumluluğunu kaldıran, 'Havayoluyla Uluslararası Taşımacılığa İlişkin Belirli Kuralların Birleştirilmesine Dair Sözleşme' başlıklı 1999 tarihli Montreal sözleşmesinin TBMM tarafından onaylanarak, sözleşmenin onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun 14.04.2009 tarihli ve 27200 sayılı Resmi Gazete'de yayınlandığını duyurmuş ve 1999 Montreal Konvansiyonu hakkında özet bilgi sunmuştuk. Böylelikle ülkemizin 1999 Montreal Konvansiyonu(Sözleşmesi)'nun hükümlerinin kapsama alanına girmesi ve bu konvansiyonun ülkemiz mevzuatına dahil edilmesi sürecinin başlamış olduğunu ifade etmiştik.
Bilindiği üzere, Türkiye'ye veya Türkiye'den havayolu ile yapılan uluslararası taşımalara, 1929 tarihli Varşova Konvansiyonu hükümleri uygulanmaktadır. 1999 Montreal Konvansiyonunun Türkiye yönünden uygulanabilir ve bağlayıcı olabilmesi için Konvansiyonun onaylandığına dair onay belgesinin ICAO'ya verilmesi ve veriliş tarihinden itibaren altmış gün geçmesi gerekmektedir. Bu konvansiyonun Türkiye için de geçerli ve uygulanabilir hale gelmesiyle birlikte, Türkiye'den 1999 Montreal Konvansiyonuna taraf ülkelere veya bu ülkelerden Türkiye'ye havayolu ile yapılacak uluslararası taşımalar bu konvansiyon hükümlerine tabi olacaktır. Ancak bu yazının yazıldığı 23 Aralık 2009 günü itibariyle, bu konvansiyon Türkiye için henüz yürürlüğe girmemiş bulunmaktadır.
Özellikle uluslararası havayolu taşımasında taşıyıcının sorumluluğu , yolcu ve taşınan yükle ilgililerin hakları Varşova Konvansiyonu ile düzenlenmişti. Ancak 28 Mayıs 1999 tarihinde Montreal'de imzalanan ve Konvansiyona taraf akit devletlerden otuz tanesi tarafından ulusal mevzuatlarına göre onaylanıp, onay belgelerinin tevdi edilmesinden sonra geçmesi gereken altmış günlük sürenin de dolması ile yürürlüğe giren 1999 Montreal Konvansiyonu, Konvansiyonu onaylayan ülkeler arasında yapılacak olan uluslararası havayolu taşımalarında Varşova Konvansiyonunun yerini almıştır.
Montreal Konvansiyonunu henüz onaylamamış ülkelere veya ülkelerden yapılan uluslararası havayolu taşımaları Varşova Konvansiyonu hükümlerine tabi kalmaya devam edecektir. Başka bir deyişle ülkemizin 1999 Montreal Konvansiyonunu onaylaması ile Varşova Konvansiyonu tamamen yürürlükten kalkmamıştır. Sadece 1999 Montreal Konvansiyonunu onaylamış olan ülkeler arasında yapılan veya yapılacak olan havayolu taşımalarına Montreal Konvansiyonu uygulanacak, bunun dışında Montreal Konvansiyonunu onaylamamış ancak Varşova Konvansiyonunu onaylamış olan ülkeler arasındaki havayolu taşımalarına Varşova Konvansiyonu hükümleri uygulanabilirliğini sürdürecektir.
1999 Montreal Konvansiyonu'nun uluslararası havayolu taşıyıcıları, yolcuları, taşıtanları ve sair tüm ilgili tarafları yönünden en önemli yeniliği ve odak noktası, Varşova Konvansiyonu ile getirilen taşıyıcının sınırlı sorumluluğunun yerine, yolcunun ölümü veya yaralanması hallerinde meydana gelen zararlardan dolayı havayolu taşıyıcısının sınırsız sorumluluğunu kabul etmesidir.
1999 Montreal Konvansiyonu, yukarıda belirtilen yolcu ölümü veya yaralanması hallerinde , 'two-tiers' sistemi olarak isimlendirilen iki kademeli yöntemi getirmiştir. Konvansiyonun 21.maddesindeki düzenlemeye göre, taşıyıcının sorumluluğu 100.000 SDR (özel çekme hakkı)'na kadar olan zararlar için mutlaktır. 100.000 SDR'ı aşan zararlarda, talebin 100.000 SDR'ı aşan kısmı için; (1) Zararın, kendisinin veya adamlarının veya yardımcı kişilerinin kusurundan ileri gelmediğini, veya (2) Zararın münhasıran üçüncü bir kişinin kusurundan doğmuş olduğunu kanıtladığı takdirde, taşıyan sorumluluktan kurtulacaktır.
1999 Montreal Konvansiyonunun, havayolu taşıyıcısının yük taşımasında sorumluluğu ile ilgili olarak getirdiği düzenleme, mutlak sorumluluktur ve taşıyanın sorumluluğu kilo başına 17 SDR'dir. Ancak yükletenin taşınan eşya için daha yüksek değer beyan etmesi ve buna uygun olarak da ilave taşıma ücreti ödemesi halinde bu limitin üzerine çıkılabilecektir. (m.22/3)Yolcu bagajına verilecek hasar, yokolması veya kayıp veya bagajın gecikmesi hallerinde taşıyıcının sorumluluğu her bir yolcu için 1000 SDR(özel çekme hakkı) ile sınırlanmaktadır. (m.22/2) Yolcunun eşyayı bagaj olarak taşıyıcıya teslimi anında bagajın değeri hakkında yapacağı özel beyan ve taşıyıcının isteyeceği ilave taşıma ücretini ödemesi halinde, taşıyıcı beyan edilen değeri geçmeyecek bir tazminat ödemekle sorumlu olacaktır. Yolcu taşımasında meydana gelecek olan gecikme nedeniyle doğacak zararlar için taşıyıcının sorumluluğu her bir yolcu için 4150 SDR (özel çekme hakkı) ile sınırlıdır.(m.22/1)
1999 Montreal Konvansiyonun 24.maddesine göre, onay belgelerinin tevdi edileceği ICAO (Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü) tarafından her beş yılda bir; 21,22 ve 23. maddelerde getirilmiş olan sorumluluk sınırları gözden geçirilecek ve beş yıllık enflasyon oranının (SDR'ı belirlemede paraları esas alınan devletlerdeki enflasyon oranı toplamı) esas alınacağı bir enflasyon faktörüne göre sorumluluk sınırları yeniden belirlenerek üye devletlere tebliğ edilecektir. Üye devletlerin ekseriyeti tarafından itiraza uğramayan yeni sorumluluk sınırları yürürlüğe girecektir.
ICAO ilk beş yıllık değerlendirmesini yapmış ve 01 Ocak 2010'dan itibaren yürürlüğe girecek olan sorumluluk sınırlarını da belirleyerek, Konvansiyonu onaylamış olan üye devletlere tebliğ etmiştir. Bu tebliğin yapıldığı tarih itibariyle onaylayan devlet sayısı 91 olmakla, 30 Eylül 2009 tarihine kadar 46 devlet tarafından itiraza uğramadığı takdirde, yeni sorumluluk sınırları;
- yük için kilo başına 19 SDR, - bagaj için yolcu başına 1131 SDR,
- gecikme için yolcu başına 4694 SDR,
- ölüm veya yaralanma halinde yolcu başına 113.100-SDR olarak
yükseltilmiştir. Yeni limitlerin 01 Ocak 2010 itibariyle, sektör ilgilileri tarafından göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI