SHGM, Havayolu yolcularının haklarına ilişkin AB 261/2004 sayılı tüzüğe uygun düzenleme yapıyor

Yaşar Öztürk

Ağustos 2010

Gökyüzü Haberci'nin değişik sayılarında bugüne kadar değişik zamanlarda ve değişik vesilelerle, havayolu ile seyahat eden yolcuların hakları konusunda yazdığım yazılar yayınlanmıştı. Bu yazılarda daha çok yolcuların seyahatlerinin gecikmesi, iptali ve uçaktaki koltuk kapasitesinden fazla yapılmış olan rezervasyon nedeniyle yolcunun uçağa alınmaması konuları üzerinde durmuştum.
Bu konuları Türk Sivil Havacılık Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve ülkemizin taraf olduğu uluslararası anlaşmaların uygulanma alanına göre incelemiş ve bilgi sunmaya gayret etmiştim. Bu arada Avrupa Birliğinde yolcu hakları ile ilgili olarak yapılmış olan AB müktesebatı hakkında da iki veya üç yazımızla bilgi vermiştim. Bilindiği üzere Türkiye, AB'ne tam üyelik adayı olarak beklemekte ve bu bekleyiş sırasında demokrasimizi, yönetim biçimimizi, hak ve özgürlüklerimizi, hukuk sistemimizi, haberleşmemizi, ulaştırma sistemimizi ve mevzuatımızı daha bir çok alandaki düzenleme ve standartlarımızı, AB müktesebatına ve standartlarına uygun hale getirmemizi istemekte ve bu isteklerle gereklilikleri sektör sektör, başlık başlık kontrol etmektedirler. Önceleri AB'nin müşterek havacılık otoritesi JAA'yi ve onun havacılık operasyon ve lisanslandırma kuralları ile ilgili kurallarını içeren JAR (Joint Aviation Requirements)'ı kabul etmemiz ve uygulamaya başlamamızla birlikte diğer AB Regülasyonlarını ( Tüzüklerini) teker teker kabul ederek, bunlara uygun iç hukuk düzenlemeleri ülkemizde yapıldı. JAA'in 30 Haziran 2009'da sona ermesiyle onun yerini alan EASA ve EASA'nın kurallarını da SHGM bir protokolle kabul etti ve uygulamaya başladı. Şimdi sıra havayolu ile seyahat eden yolcuların haklarına gelmiş bulunuyor. SHGM'nün internetteki web sayfasında sektörün ve kamuoyunun bilgisine sunulan bir talimat taslağı bulunuyor. Taslağın tam başlığı 'Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Talimat'. Bu talimatı okuduğumda, AB'de yürürlükte bulunan 11 Şubat 2004 tarihli ve 261/2004 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konseyinin, reddedilen uçağa biniş ve uçuşların iptali veya uzun gecikmeleri olayında yolculara yardım ve tazminat hakkında müşterek kurallar regülasyonunun birkaç ufak değişiklik dışında tıpkısının aynı bir tercümesi olduğunu gördüm. Taslakla orijinal metin arasındaki fark olarak, yolculara ödenmesi gerekli hale getirilen tazminat miktarlarını gözledim. Orijinal metinde tazminat miktarları Euro olarak ve daha yüksek miktarda belirlenmiş. SHGM'nin taslağında ise Türk Lirası olarak ve daha düşük rakamlarda tutulmuş. Örneğin Talimat Taslağının 8.maddesinde tazminat hakkı başlığı altında yapılan düzenlemede (a) bendinde '1500 kilometre veya daha kısa tüm uçuşlar için 400 TL' tazminat takdir edilmiş, orijinal 261/2004 sayılı Regülasyonun 7.maddesinde bu miktar 250 Euro olarak belirlenmiştir. Ne de olsa AB ile Türkiye standart farkı diyebilir miyiz? Bence hayır. Burada tazminata esas alınan kriter, zamanın değeri konusundaki düşünüş farkıdır düşüncesindeyim.Taslağın daha fazla detaylarına yerimizin darlığı nedeniyle burada girmek istemiyorum. Ancak AB'nin 261/2004 sayılı Regülasyonunun yolcu haklarına ilişkin bu çağdaş düzenlemesinin Türkiye'mize, ülkemiz insanlarına ve havacılığına da kazandırılması, arada beş yıllık bir gecikme olmasına rağmen alkışlanacak bir adımdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken çok önemli bir nokta var. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğümüz hukuka çok ilgilidir ve büyük ehemmiyet verir. SHGM'de hukukun en seri biçimde uygulandığını, çağdaş havacılığın hızına ulaşmak için, ulvi amaçlar için hukukun bir çok temel ilkeleri görülmez, uygulanmaz. Biz yaptık oldu derler ve yanlış bir yerlerden geri dönene kadar da olanlar olur. Ülkemizde idare hukukunun unutulmaz hocalarından rahmetli Ord.Prof.Dr. Sıddık Sami Onar'ın Türk İdare Hukukunun baş ve temel yapıtı olan üç ciltlik 'İdare Hukukunun Umumi Esasları' kitabının birinci cildinin 397. sayfasında 'b- TALİMAT, SİRKÜLER, TAMİM' başlıklı bölümden bir paragrafı aynen aktarıyorum: 'İdari tasarruflar arasında bir de talimatlar vardır. Talimat talimatnameden farklıdır. Talimat, üst bir merciin maiyettekilere bir husus hakkındaki görüşünü, nokta-i nazarını bildiren bir tasarruftur. Talimat sadece amirle memur arasındaki münasebeti alakalandırır. Bunlar esas itibariyle idarenin iç işlerine ve münasebetlerine ait olur ve hüküm ve tesirleri de amirle memura inhisar eder.' Kısaca söylemek istediğim şudur ki; SHGM bu düzenlemeyi bir talimatla taşıyıcıları ve yolcuları bağlar biçimde, bazı haklar ve sorumluluklar ihdas eder biçimde yapamaz. SHGM'nin talimat dediği düzenlemenin konusu, ancak ve ancak kanunla düzenlenir. Bilindiği üzere bir kanunla yapılan düzenlemelerin, kanunun sınırları dışına çıkılmadan uygulama amaçlı olarak, kanunun düzenlediği hususları belirtmek için kanuna aykırı olmamak koşuluyla tüzük ve yönetmelikler Anayasada belirtilen şekilde çıkarılır. Ne Tüzük, ne Yönetmelik ne de Talimatla bir kanunla düzenlenmemiş yeni hak ve mükellefiyetler ihdas olunamaz. Burada SHGM'nün temeldeki hatası, AB Regülasyonunu 'Tüzüğü' yanlış algılamasından kaynaklanmaktadır. 'AB Konseyinin yürürlüğe koyduğu normlardan Tüzük, bütün üye ülkeler için bağlayıcıdır. Yasa niteliğinde olması sebebiyle üye ülkelerce doğrudan uygulanır' SHGM'müz, AB'nin yasa niteliğindeki hukuki düzenlemesini, talimatla Türkiye Cumhuriyetinde yürürlüğe koymaya çalışmaktadır. AB tüzükle yapmıştır, biz de yönetmelik veya talimatla yaparız anlayışıyla hareket edilmektedir. AB'nin tüzüğü(Regulation) yasa kuvvetinde AB üyesi ülkeleri bağlamaktadır.(Avrupa Topluluğu Anlaşması md.249) . AB Tüzüğü (Regulation) ile ulusal mevzuatımızda yer alan 'tüzük' farklıdır.
Türkiye Cumhuriyeti henüz Avrupa Birliğine tam üye olmadığından, AB Tüzük ve sair mevzuatının Türkiye'yi ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarını bağlayıcılığı yoktur, ta ki ülkemiz hukuk sistemine uygun olarak ülkemizde paralel hükümler yetkili organlardan Anayasamıza uygun olarak kabul edilerek yürürlüğe koyulana kadar. Bunun ötesinde SHGM bu talimat taslağıyla adeta kanunlarda yer almayan kriterler, haklar, mükellefiyetler yaratmaya çalışmaktadır. Havayoluyla taşıma sözleşmelerinde ilk müracaat edilecek kaynak 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu, bu kanunda hüküm olmaması halinde Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalara ve bu anlaşmalarda da hüküm olmadığı takdirde Türk Ticaret Kanunudur. AB'nin 261/2004 sayılı Regülasyonunun T.C. mevzuatına adaptasyonunun, bir idari tasarrufla değil, yasama tasarrufu ile, kanun ile yapılması gerekmektedir. Zira bu yeni hak ve mükellefiyetler, yürürlükteki yasalarımızı da etkileyecektir. Kanundaki bir değişikliğin yapılması veya kanunda yer alan hak ve mükellefiyetlere yeni hak ve mükellefiyetlerin eklenmesi ancak yine bir kanun ile olabilecektir.

YAZARIN DİĞER YAZILARI