1999 Montreal Konvansiyonu Hangi Havayolu Taşıtlarına Uygulanacak? (2)

Yaşar Öztürk

Mayıs 2012

Tayland Krallığı, 1999 Montreal Konvansiyonunu onaylamamış olduğundan, İstanbul- Bangkok uçuşlarının bu Konvansiyonu hükümlerine tabi olmayacağını belirtmeliyiz. New York'dan Alaska'ya yapılacak bir uçuş, A.B.D. ülkesinde bulunan iki nokta arasında yapılacağı ve uçuş sırasında başka bir ülkede (örneğin Kanada'da) duraklama kararlaştırılmamış ise, bu havayolu taşıması 1999 MK açısından uluslararası bir taşıma değildir. Bu uçuş sırasında, Kanada'da bulunan bir alana teknik iniş (örneğin yakıt ikmali için) yapılması, yolcunun biletinde iniş yapılan alan duraklama alanı olarak gösterilmemişse, bu yer kararlaştırılmamış durak yeri olduğundan, taşımaya uluslararası taşıma niteliği kazandırmayacaktır.
Muhtelif aşamalardan oluşan bir taşımanın, aşamalı olarak birden fazla bacak üzerinden gerçekleştirilmesi halinde, her bir bacağın (aşamanın) ayrı bir aşama olarak değerlendirilmesini ve bölünmesini gerektirmez. Örneğin, Paris- Ankara yolcu taşımasının, önce Paris-İstanbul ve İstanbul'da aktarma yaparak İstanbul-Ankara şeklinde gerçekleştirilmesi halinde, bu hava taşıması Paris-Ankara olarak değerlendirilir. Paris-İstanbul uçuşu uluslararası ve İstanbul-Ankara da yurt içi uçuş olduğu için, uluslararası taşımanın dışında ulusal bir taşıma olarak değerlendirilmez. 1983 yılı Ocak ayında İstanbul'dan Ankara'ya uçan ve Esenboğa hava alanına inmeye çalışırken düşen THY'nin Afyon uçağında, Paris'den gelmekte olan ve İstanbul'da aktarma yaparak bu uçağa binen ve hayatını kaybeden yolcu yakınlarının açtığı davada Yargıtay, Paris'den gelmekte olan yolcular için iç hat taşıması değil, uluslararası taşımanın mevcudiyetini benimsemiş ve olaya bu yolcuların talepleri yönünden Varşova Konvansiyonu hükümlerinin uygulanması gerektiğine hükmetmiştir.
3. Hava aracı ile bir taşıma sözleşmesi tahtında taşımanın yapılması gerekir.
1999 Montreal Konvansiyonu hükümlerine tabi bir uluslararası hava taşımasından söz edebilmek için, maddi anlamda bir taşımanın olması gerekir. Yapılan işlem ve eylemin bir taşıma olması gerektiğini, Fransız mahkemeleri muhtelif kararlarında belirtmektedirler. Taşımanın, bir yer değiştirme olması gerekir. Uçuş eğitimi, hava fotoğrafçılığı, test uçuşları, Konvansiyonun hükümlerine göre, 'uluslararası bir taşıma' niteliğinde sayılmayacaktır.
4. Yolcu/bagaj ya da kargo taşımasının söz konusu olması gerekir.
1999 Montreal Konvansiyonu; yolcu, bagaj ya da kargo taşımalarına uygulanır. Posta taşımaları, 1/1.madde hükmüne göre Konvansiyonun kapsamı dışında kalmaktadır.
5. Taşıma ücret karşılığında yapılmalıdır. Taşımanın bir ücret karşılığında yapılması gerekir. (md.1/1) Burada ücret kavramını geniş anlamda ele almak gerekmektedir. Taşıyıcının malvarlığı bakımından değer ifade eden her türlü edim ücret kavramına girer. Hizmet ve çalışma da ücreti oluşturur. Tarafların ücretin ödeneceği konusunda açık ya da örtülü olarak anlaşmış bulunmaları lazımdır.
Ücret şartına, 1.maddenin 1.fıkrasının son cümlesinde bir hava taşıma işletmesi tarafından hava aracı ile icra olunacak ücretsiz hava taşıması, istisna olarak getirilmiştir. Ancak burada yine, ticari amaç esastır. İşletmenin esas işi ücretsiz taşıma yapmak değildir. Başka bir deyişle, bu ücretsiz taşımada da, hava aracının sistematik ve sürekli olarak işletilmesinden kar sağlama niyeti vardır. Örnek olarak, yolculara promosyon olarak verilen ücretsiz biletleri belirtebiliriz. Havayolunun düşük sezonda, doluluk oranı düşük olan hava aracında, belli miktarda mil kazanan yolcusuna ücretsiz seyahat imkanı vermesi veya görev nedeniyle başka alanlara gönderilen uçuş ekibi veya teknik ekibin taşınması, pas bilet verilen kamu personelinin ücretsiz taşınması örnek olarak ifade edilebilir.
Taşıma sözleşmesi olmadan veya ücret karşılığı olmaksızın yapılmış olan taşıma sözleşmesi ile yapılan uluslararası hava taşımaları, Konvansiyonun kapsamı dışında kalmaktadır. Sınırdışı edilmek üzere uçağa, bindirilen kişi, hava taşıma sözleşmesinin bir tarafı olmadığından, Konvansiyonun kapsamı dışındadır.

(Devam Edecek)

YAZARIN DİĞER YAZILARI