Cape Town konvansiyonu TBMM'de kabul edildi

Yaşar Öztürk

Mayıs 2012

Güney Afrika Cumhuriyeti'nin Cape Town şehrinde 16 Kasım 2001 tarihinde imzalandığı için, Cape Town Konvansiyonu olarak anılan, 'Taşınır Donanım Üzerindeki Uluslararası Teminatlar Hakkında Sözleşme' ile bu sözleşmeye ilişkin 'Hava Aracı Donanımına Özgü Konulara Dair Protokol' nihayet Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülerek, bu sözleşme ile protokolün onaylanması 6192 sayılı kanunla 10.03.2011 günü uygun bulundu. Bu kanun 29 Mart 2011 tarihli 27899 sayılı resmi gazetede yayınlandı ve Cape Town Konvansiyonu ile Protokolünün Türkiye için de yürürlüğe girmesinin ilk adımları atıldı.

Bu Konvansiyon ve Protokol ile hava araçları için finansman sağlayan teminat sahibi finansörlerin, şartlı satıcıların, kiralayanların veya kiracıların haklarını uluslararası bir sicile kaydetmek ve borçluların tasfiye haline girmeleri durumunda bu alacaklılara finansman konusu araç ve donanımlar üzerinde öncelik tanımak suretiyle alacaklıları koruyacak istikrarlı bir uluslararası hukuki rejim oluşturmak amaçlanmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti tarafından 16 Kasım 2001 tarihinde imzalanan Konvansiyon ve Protokol, Özel Hukukun Birleştirilmesi Uluslararası Enstitüsü (UNIDROIT), Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) ve Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA)nın yakın işbirliği ile oluşturulmuştur. Cape Town Konvansiyonu 01 Nisan 2004 tarihinde, Hava Aracı Donanımına Özgü Konulara Dair Protokol de 01 Mart 2006 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Protokol, 31 Aralık 2009 tarihi itibarıyla da aralarında, Amerika Birleşik Devletlerinin de bulunduğu 31 devlet ile Avrupa Birliği tarafından da onaylanmıştır.

Konvansiyon ve Protokol ile oluşturulan sistemle, tüm akit devletler tarafından tanınan, uluslararası geçerliğe sahip bir teminat sistemi ihdas edilmiştir. Bu sistemle hava aracı finansmanı işlemlerinde borçluların borçlarını ödemede temerrüde düşmeleri, iflas veya benzeri diğer sebeplerle tasfiye durumuna girmeleri halinde, söz konusu borçlulara hava aracı ve donanımları finansmanıyla bağlantılı kredi sağlamış olan finansörlerin, hava aracı üzerinde diğer alacaklılar karşısındaki önceliklerini (rüçhaniyetlerini) sağlamak için bir takım haklar tanınmış, söz konusu haklar uluslararası geçerliliğe sahip bir sicile tescil edilmektedir. Akit devletler uluslararası sicile tescil edilen bu teminatları tanıyacak ve kendi ülkelerinde ilgili hava aracı ve donanımı üzerinde icra edilmesine olanak sağlayacaklardır. Devletlerin herhangi bir şekilde, borçlu gibi alacaklılara karşı sorumlu olmaları ve devlet maliyesine ek bir yük getirmesi söz konusu değildir.

Cape Town Konvansiyonu uluslararası geçerliğe sahip bir teminat sicili tesis etmek suretiyle, finansman maliyetlerinin düşmesini sağlamaktadır. Hava aracı ve donanımı finansmanı maliyetlerinin düşmesi, hava aracı edinmeyi ve sektöre yeni havayolu taşıyıcılarının girmesini kolaylaştırmaktadır. Sektöre yeni girecek olan havayolu taşıyıcılarının, pazarın büyümesini sağlamakta ve turizm başta olmak üzere ekonomiye olumlu katkı sağlayacağı açık bir gerçektir. Finansman maliyetlerinin düşmesi sonucunda, bilet fiyatlarında indirim yapılması ve hava araçlarının sayısının artmasına paralel olarak uçuş noktalarının veya uçuş frekanslarının artışı gibi faktörler diğer olumlu yansımalar olarak düşünülmektedir.

Hava aracı kiracıları kiralama sözleşmesinde yer alan ayıba karşı tekeffül ve satın alma opsiyonu gibi hakları da yukarıda bahsedilen uluslararası sicile kaydettirebilmekte ve hava aracının el değiştirmesi halinde yeni malike karşı da bu hakları dermeyan edebilme hakkına sahip olmaktadır. Bu sistem ile hava aracı kiracılarının temerrüdü veya iflası halinde finansörlerin zararlarının önlenmesi süratli, objektif, şeffaf ve yeknesak düzenlemelerle gerçekleştirildiğinden, finansörler sözleşmelerinde yer verdikleri alt kira kısıtlamalarına gerek duymayacaklardır. Bu da havaaracı kiracısına daha fazla işletme esnekliği sağlayacaktır.

Muhtelif finans kuruluşları, hava aracı satın alacak olan kişi ve kuruluşların özellikle varlığa dayalı hava aracı finansmanlarında, Cape Town Konvansiyon ve Protokolünü kabul ederek yürürlüğe koymuş bulunan ülkelerde geçerli olmak üzere, bir iskontodan yararlandırılması yönünde uygulama yapmaktadır. Örnek olarak ABD'de United States Export Import Bank'ın büyük ticari hava araçları ve motorları için istediği risk primlerini %2 ila 3 oranında azalttığı duyurusunu söyleyebiliriz. 1 (Devam edecek)

1 Rod Margo ve Michael Holland; 'The Cape Town Convention and Its Effect on Aircraft Financing and Leasing'

YAZARIN DİĞER YAZILARI