Taksiciler ‘HAVA’ya girdi

Sektörde sektörde faaliyet gösteren işletme sayısı 56’ya ulaştı. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, 3 firmaya da hava taksi işletme ruhsat hazırlıklarının tamamlanması için 6 aylık ön izin verdi.
İstanbul Ticaret Odası’nın yayımladığı İtovizyon adlı dergide Nalan Söylemez’in haberine göre iş adamlarından tutun da sevgilisine havadan gül atmak isteyenlere kadar geniş bir alanda hizmet veren hava taksiler, alternatif bir ulaşım aracı olarak tüm dünyada talep görüyor. Özellikle zamana karşı yarışan ve geniş coğrafyalar üzerinde sıkça seyahat etmek zorunda kalan iş adamları, bürokratlar, turizmciler, büyük müteahhitler ve siyaset mensupları tarafından tercih edilen bu yeni hava ulaşım aracı; müşterilerini şehir trafiği ve havaalanlarında yaşanan güvenlik krizlerinden de kurtarıyor. Küresel pazardaki hareketlilik ve kıtalararası yatırımların artmasıyla ABD ve Avrupa’da helikopter ve uçak kullanımda ciddi oranlarda artış kaydedildi.
Ülkemizde ise yeni yeni sektör haline gelmeye başlayan hava taksi işletmeciliği, alt yapı ve yatırımların yetersiz oluşu nedeniyle henüz arzu edilen seviyede değil. 1994 ve 2000 krizinde durma noktasına gelen sektörde 2006 yılında gözle görülür bir hareketlilik yaşandı. Kriz sonrası işsiz kalan pilotlar ve pazarın geleceğini gören şirketler için cazip bir yatırım aracı oldu.
İŞLETME SAYISI ARTIYOR
Hava taksi işletmeciği başvurularını değerlendiren Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, 2007’nin ilk ruhsatını Tahe Havacılığa verdi. Ufuk Havacılık, Limak ve Döysa Vip Havacılığa ise hava taksi işletme ruhsat hazırlıklarının tamamlanması için 6 aylık ön izin verildi. Tahe Havacılığa verilen izinle birlikte, Türkiye’de toplam hava taksi işletme sayısı 56’ya yükseldi.
Sabancı Holding’den ayrılarak Esas Holding’i kuran Ali Sabancı ve Emine Sabancı Kamışlı da hava taksi işinde gelecek görenlerden. Sektördeki potansiyeli değerlendirmek üzere 6 ay önce kurdukları Medair şirketi, hava taksi, hava ambulans ve VIP hizmetleri verecek. Halen 2 helikopteri olan Medair, 2007’de yatırımlarını arttırarak bu sayıyı xx’ye çıkarmayı hedefliyor.
DAHA FAZLA HELİPORT LAZIM
ve 2000’de yaşanan krizlerin sektörü durma noktasına getirdiğini ifade eden Medair Satış ve Pazarlama Müdürü Etem Emre Yıldız, sektörde yükselen bir hareketlilik bekliyor. Özellikle hava alanlarında uygulanan ücret politikalarının tekrar gözden geçirilmesi gerektiğine değinen Yıldız, sektörün gelişmesi için yapılması gerekenleri şöyle özetliyor:
“Şehiriçlerinde uygun yerlere helikopter iniş yerleri yapılmalı ve yerel yönetimlerle işletilmeli. Hastanelerin uygun yerlerine veya çatılarına helikopter iniş yeri yapılması zorunlu olmalı. Bir diğer nokta da, ülkemizde hava ambulansı ve kurtarma operasyonları dışında, gece uçuşları yalnız hava alanları arasında yapılabiliyor. Gerekli donanım ve özelliklere sahip heliportlar biran önce hizmete sokularak gece uçuşları yaygın hale getirilmeli.”
Medair helikopterleri ile seyahat etmenin saat ücreti ise, 1.450 -1.800 Avro + KDV.
GELİRİN YÜZDE 97″Sİ YABANCILARDAN
1992’de Türkiye ve çevre ülkelere hava ambulans hizmeti vermek üzere kurulan Redstar bugün 6 helikopter ve 1 uçaktan oluşan filosu ile yurtiçinde ve yurtdışında pek çok uluslararası projeye hava destek hizmeti veriyor. Bunlardan en önemlileri ise, Mavi Akım Boru Hattı, Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı, Cidde Helikopter Acil Yardım Sistemi ve BP Trabzon Petrol Arama projeleri. 2006’da yüzde 100’ün üstünde büyüme kaydeden Redstar, gelirinin yüzde 97’sini yabancı firmalardan sağlıyor.
Suudi Arabistan, İzmir, İstanbul ve Trabzon’da üsleri bulunan Redstar, 19 koltuk kapasiteli Jetstream 32EP model uçağı ile aynı gün içinde farklı şehirlere seyahat edecek iş adamlarına ve heyetlere kısa sürede ulaşım imkanı sağlıyor. Ayrıca siyasal partilere ve ticari birliklere de hava ambulans ve hava taksi hizmeti veriyor.
ULUSLARARASI OYUNCULARI ÇEKECEK
Filo yönetimi, hava araç bakımı, uçuş güvenliği ve operasyon doğru yapılmadığı taktirde can yakan maliyetler çıkabileceğini ifade eden, Redstar Proje Geliştirme Müdürü İsmail Demirören, “Bu hava taksiciliği yapan firmaların bir süre sonra yok olup gitmesine neden oluyor. Yatırım ve işletme maliyeti hava aracının türüne, operasyonun etkin yönetilmesine göre farklılık gösterir. Bir helikopter ya da uçağın satın alma fiyatı 1 ile 30 Milyon Euro arasında değişebiliyor. Bu yatırım maliyetlerinden yalnızca birisi” dedi.
Demirören, Türkiye’nin nüfus yoğunluğunun ve geniş coğrafyasının havacılık hizmetleri açısından avantaj sağladığını, diğer ülkelerle giderek artan politik ve ticari ilişkilerin bu potansiyeli daha da büyüterek uluslararası oyuncuları Türkiye’ye çekeceği yorumunda bulundu.
Sektördeki potansiyeli değerlendirmek üzere helikopter bakım merkezi kurmak üzere harekete geçtiklerine değinen İsmail Demirören, 2007’de kurulacak lisanslı merkezle ilgili olarak Şnları söyledi:
“Hava taksiciliğindeki büyümeyi görüp altyapıyı oluşturmalıyız. Şuan firmalar yurtdışından uzman getirerek bu hizmeti satın almak zorunda kalıyor. Bu çalışma ile sektörümüze yeni bir soluk kazandıracağız. Bakım merkezimiz çevre ülkelere de hizmet verecek.”
GRUPLARA DAHA EKONOMİK
Asıl faaliyet alanı uçuş eğitimi olan Sindel Havacılık, yurtiçi ve yurtdışı uçuş hizmetlerinin yanı sıra, havadan fotoğraf ve film çekimi, özel gün kutlamaları, gezi uçuşları, paraşüt atlayışı ve hasta nakil konularında hizmet veriyor. Hava taksi hizmetlerinin daha geniş kitleler tarafından kullanılabilmesi için tanıtım, medya ve hükümet desteğine ihtiyaç olduğunu öne süren Genel Müdür Faruk Bayındır, “Hava taksi ücretleri sanıldığı kadar pahalı değil. Ama halkımıza yanlış aktarılıyor. Maliyetler incelendiğinde bir kişi ile uçak kiralandığında ücret yüksek çıkabilir. Ancak aynı uçağı bir grup, koltuk sayısına göre, kiraladığında bu ücret hava yolu koltuk ücretleri civarına düşüyor. Örneğin, 8 koltuklu bir uçak tek kişi tarafından kiralandığında ücret 2 bin dolar olurken, aynı uçağı 8 kişi kiralarsa kişi başı ücret 250 dolara tekabül ediyor” diyor.
Sindel Havacılık, 2007’de yeni helikopter ve uçak alımları ile mevcut filosunu genişletmeyi planlıyor.
Hava taksiciliğinin başlangıç maliyetleri yüksek, kara geçmekse uzun zaman gerektiriyor. Filoların güçlenmesi ve maliyetlerin ucuzlaması ile kiralama ücretlerinin düşeceğine dikkat çeken Duha Havacılık Genel Koordinatörü Osman Güderen, bu hizmeti veren kuruluşlara gümrük, vergi, yakıt indirimi ve yedek parça ithalinde kolaylık tanınması gerektiğini belirtiyor.
Şirket kurulduktan sonra faaliyete geçebilmek için Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nden izin alındığına, bunun için de uçağın alınmış ve kadronun kurulmuş olması gerektiğine dikkat çeken Osman Güderen, maliyetlerle ilgili olarak da şunları söylüyor:
“Faaliyete geçtikten sonra ise; pilot, hangar, yakıt, sigorta, teknisyen, günlük bakım/onarım, yedek parça, senelik bakım, motor yenileme, uluslararası kuruluşlara üyelik gibi işlemler ciddi harcamalar gerektiriyor. Yaklaşık bir hesapla, uçağın tipine ve menziline göre, bu maliyetler ayda 40/50 saatlik uçuşla ancak karşılanıyor. Bir uçağın kara geçmesi ise bundan sonraki uçuşlarla mümkün olmakta. Şuanda bir uçağın ortalama aylık uçuş süresi, 60/80 saat civarında.”
KOMPLE HİZMET VERİYORLAR
Müşteri memnuniyetini sağlamak için hava taksi firmaları yeni ve farklı alternatifler yaratmaya devam ediyor. Örneğin Jet Analiz Havacılık, uçuş hizmetlerinin yanı sıra müşterilerinin gittikleri ülkedeki otel ve araba ihtiyacını temin ediyor, konferans, seminer organizasyonu, kültür turları ve yat gezisi gibi taleplere cevap veriyor. Ayrıca uçuşlarda müşterilerin tercih ettiği özel mönüler ve içecekler ikram ediliyor.
Müşterilerin istediği ekipmanlar ve konfor da fiyatları önemli ölçü de etkiliyor. Uçakta bir evi aratmayacak her tür evsel unsura yer vermek isteyen müşteriler olduğunu söyleyen Jet Analiz Ticaret Müdürü Gökçe Boztepe, “Bu tarz istekler çoğunlukla yabancılardan geliyor. Yatak odasından mutfağa, duştan lüks mobilyaya, aksesuara kadar çok çeşitli talepleri olabiliyor. Ayrıca uydu, dvd, monitör, laptop gibi teknoloji ürünleri de talep edilebiliyor. Tabi bu da fiyatlara önemli miktarlarda yansıyor” dyor.
Jet Analiz; European Air Alliance, Pilatus, Diamond ve Yakolev Aircraft’ın da Türkiye temsilcisi. Sisteminde 6 kişilikten 200 kişiliğe kadar toplam 115 uçak bulunan European Air Alliance, dünyanın her yerinde, müşterilerine gidecekleri yere en yakın noktadan hizmet vererek, boş uçuş maliyetlerinin fiyata yansımasını engelliyor. Ayrıca teknik iniş yapmadan ABD’ye direk uçuş yapılabiliyor ve tam yoğun bakım donanımlı uçaklar da bu sistemden getirilebiliyor.
TALEBİN YÜZDE 15’İ DEĞERLENDİRİLEBİLDİ
Avusturyalı TVG Gmbh firması ile ortaklığı bulunan Jet Analiz, 8 ila 25 kişilik ikinci el business uçakların Türkiye ve yurtdışı satışını da gerçekleştiriyor. Bu yıl Türkiye pazarında 9 business jet uçak satmayı hedefleyen firmanın ilk satışı Mart ayında gerçekleşecek.
Uçakların fiyatları ise, koltuk sayısına göre değişiyor. 4-6 koltuklu uçaklar 1- 3.5 milyon dolar arasında satılırken, 8-14 koltuklu uçaklara talep daha fazla. Wightbody Businessler ise, 5.5 – 31 milyon dolar arasında alıcı buluyor.
2006’da 50 business jet talebinin ancak yüzde 15’ini değerlendirebildiklerini belirten Gökçe Boztepe bu konuda şunları söylüyor:
“Türkiye’de hava taksi hizmeti veren uçakların çoğu patronlara ait. Bu durum taleplere cevap vermede ciddi sıkıntı yaratıyor. Ayrıca business uçak sayısı da çok az olduğundan fiyat yükseliyor ve arza talep yaratılamıyor. Böyle olunca müşteri memnuniyeti de sağlanamıyor”
İŞ JETİ FİLOSU DA ARTIYOR
Hava taşımacılığı konusunda faaliyet gösteren bir başka firma da Amerikan Cessna Aircraft’ın Türkiye temsilcisi Emair Havacılık.
Ankara merkezli Emair, Cessna uçaklarının Türkiye’de satışının yanı sıra, JAR-145 yetkisine sahip hangarında Citation iş jetleri için bakım ve teknik destek sağlıyor. 2005’in son çeyreği itibariyle Türk Sivil Havacılık sektöründe hızlı bir hareketlenme ve büyüme gözlemlediklerini belirten Genel Müdür Selim Gürsan, bu büyümeye paralel hava taksi işletmelerinde ve iş jeti filosunda önemli bir artış olduğunu belirterek şunları söylüyor:
“Şirketimiz bu dönemde 2 adet Citation iş jeti teslimatı yaptı. Ayrıca 6 adet Citation iş jeti için de kesin sipariş aldı. 2007’nin ilk çeyreğinde 3 sipariş daha almayı hedefliyoruz. Cessna Citation iş jetleri kolay ve ekonomik operasyon kabiliyetleri sayesinde Türkiye pazarında yüksek talep görmekte. Halen Türk tesciline kayıtlı 11 adet Cessna Citation iş jeti bulunuyor.”
Gürsan, jet motoru teknolojisindeki gelişmeye dikkat çekerek “Bugün daha küçük motorlar üretilebiliyor ve iş jeti sahibi olmak çok daha ekonomik. Cessna’nın 2006 yılı sonunda hizmete sunduğu Citation Mustang, çok hafif iş jetleri arasında sertifiye edilen ilk uçak oldu. ilk siparişimizi şimdiden aldık bile” diyor.
Yolcu kapasiteleri 4-12 arasında değişen Cessna Citation iş jetlerinin fiyatları, 2.4 ila 20 milyon dolar arasında değişiyor.
Hava taksi hizmeti için izin alan işletmeler
İşletmenin Adı Araç sayısı İşletmenin Adı Araç sayısı
Devlet Hava Meydanları 4 Riksos Havacılık 1
Menekşe Sivil Havacılık 4 Endeks Havacılık 1
Mak Havacılık 3 Bonair Havacılık 6
THK Hava Taksi 19 Ünsped 1
Genel Havcılık 5 Süper Air 1
Em Air Havacılık 1 Kümülüs Havacılık 13
Sky Line Ulaşım 2 Veyen Havacılık 1
Tarkim Havacılık 1 Emi Taşımacılık 1
Nergis Havacılık 2 Tav Havacılık 1
Toprak Havacılık 1 Red Star Havacılık 8
Santay Havacılık 1 Ayjet Anadolu 11
ArkasAir 1 Sarp Havacılık 2
Sancak Havayolları 2 Fiba Air 1
Ahsel Havacılık 1 Ado Havacılık 1
Jet-ser Havacılık 1 Arkas Denizcilik 1
Sportif Havacılık 4 Bomas Air 2
Koç Holding – Met Air 3
Doğan Havacılık 1 Fırat Havacılık 1
Kaan Turizm 4 Zorlu Air 2
Airenka Havacılık 1 Uray Hava 1
Barış Havacılık 6 Anadolu Üniversitesi 27
Ünver Hava Yolları 1 Güneydoğu Havacılık 4
Sindel Havacılık 9 Kale Air 1
Duha Havacılık 6 Set Air 3
Ak Havacılık 1 Nurol Havacılık 1
Er-ah Havacılık 2 Özerk Havacılık 1
Pan Havacılık 2 Çukurova Havacılık 3
Park Havacılık 1 Tahe Havacılık 1